Kto uprawiał pomidory i ogórki wie, że zwalczanie tych chorób wymaga wiedzy i systematyczności. Zaraza ziemniaka na pomidorach i mączniak rzekomy dyniowatych na ogórkach to nie lada problem dla każdego działkowca uprawiającego te warzywa. Jedynie szybkie i celowe działanie zapewni zdrowe i obfite plony tych smacznych warzyw. Dlatego tak ważna jest systematyczna kontrola rozwijających się roślin.

Zaraza ziemniaka znana jest od dawna. Po raz pierwszy została zaobserwowana w uprawach ziemniaków w XIX wieku. Sto lat później obserwowano ją już na plantacjach papryki i pomidora w całej Europie. Podobnie jak mączniaka rzekomego dyniowatych, który atakuje zwłaszcza ogórki, ale także dynie, cukinie, kabaczki.
Zarówno zaraza ziemniaka na pomidorach, jak i mączniak rzekomy dyniowatych na ogórkach, są najgroźniejszymi i obecnie najpowszechniej występującymi chorobami tych roślin wywoływanymi przez patogeniczne organizmy grzybopodobne. Objawy tych chorób znajdziemy zarówno w uprawach szklarniowych, jak i w uprawach gruntowych. Zaobserwowane zbyt późno powodują ograniczenie plonu, a często całkowitą jego utratę. Otrzymane plony nie nadają się do wykorzystania.

Prawidłowe rozpoznanie
Mączniak rzekomy dyniowatych i zaraza ziemniaka na pomidorach występują na liściach, rzadziej łodygach, zaś w przypadku zarazy ziemniaka również na owocach. Zmienione chorobowo rośliny pomidorów obserwujemy najczęściej od maja (czasem i wcześniej - w fazie rozsady), a ogórki od końca czerwca. Najlepszą porą obserwacji objawów choroby jest czas między godziną 6 a 8 rano. W przypadku pomidora na zainfekowanych liściach pojawiają się szarozielone wodniste plamy z czerniejącymi nerwami, u ogórka plamy są oliwkowożółtawe, ograniczone nerwami. W okresie dużej wilgotności powietrza, w deszczowe dni widoczny jest szarofioletowy (u ogórka) lub szarobiały (u pomidora) nalot po spodniej stronie liści. Plamy szybko żółkną i brązowieją, a liście roślin zasychają. Na owocach pomidorów widoczne są brązowe, lekko wypukłe, twarde plamy. Rozwojowi mączniaka rzekomego i zarazy ziemniaka sprzyja obniżona temperatura - dla mączniaka około 15°C w nocy i 20-25°C w dzień, dla zarazy od 15°C. W temperaturze powyżej 25°C rozwój chorób jest zahamowany. W przypadku roślin uprawianych w tunelach czy szklarniach chorobie sprzyja brak systematycznego wietrzenia.

Zwalczanie chemiczne
Porażenie roślin jest sygnałem do rozpoczęcia zwalczania patogenów. Dobór odpowiedniej metody, uzależniony jest od stopnia zaawansowania choroby. Najważniejsza jest umiejętność doboru właściwego środka ochrony. W przypadku mączniaka rzekomego dyniowatych opryski należy rozpocząć po zauważeniu pierwszych objawów choroby lub stosować profilaktycznie od końca czerwca, co 7-10 dni. Polecane preparaty to m.in.: Bravo 500 SC, Magie Cap 45 WP, Tattoo C 750 SC. Preparaty należy stosować przemiennie, aby uniknąć uodpornienia się sprawcy choroby. Tattoo chroni także przed mączniakiem prawdziwym, alternariozą, parchem dyniowatych i antraknozą. Magie Cap 45 WP czy Grevit 200 SL oprócz zwalczania mączniaka rzekomego, likwidują bakteryjną kanciastą plamistość ogórka, której pojawienie obserwujemy wraz z pierwszymi objawami mączniaka. Preparat Grevit 200 SL polecany jest do stosowania w uprawach ekologicznych. W przypadku dużego porażenia roślin mączniakiem stosujemy Curzate M w połączeniu z Bravo 500 SC.
Zarazę ziemniaka na pomidorach zwalczamy chemicznie w zależności od warunków pogodowych. Podczas chłodnej i deszczowej pogody stosujemy Tatoo C 750 SC. Likwiduje on ogniska zapalne, jak również zabezpiecza przed powstawaniem kolejnych. Inne zalecane preparaty to: Acrobat MZ 69 WG oraz Unikat 75 WG. W przypadku silnego porażenia chorobą, rośliny opryskujemy co 7-10 dni, zgodnie z etykietą środka, zwracając uwagę na dokładne pokrycie liści preparatem, zwłaszcza od spodu. W okresie intensywnego wzrostu pomidorów zalecany jest Mildex 711.9. Powinno się stosować rotację ww. preparatów z Bravo 500 SC czy innymi zawierającymi chlorotalonil lub mancozeb, aby uniknąć odporności sprawcy choroby na środki ochrony roślin.

Domowe sposoby
A jak skutecznie walczyć z mączniakiem i zarazą bez stosowania „chemii"? Sposobów jest kilka. Zacznijmy od zakładania warzywnika. Przede wszystkim należy unikać sadzenia pomidorów w sąsiedztwie ziemniaków i papryki. Zaraza szybciej atakuje ziemniaki, a stąd z łatwością przenosi się na pomidory. Ponadto upraw ogórków i pomidorów nie zakładamy w obniżeniu terenu. Nawet, jeśli działka jest niewielka, powinniśmy o tym pamiętać. Tam gdzie niżej, zbierają się poranne mgły, a to sprzyja rozwojowi chorób. Najważniejszy jest jednak dobór odmian. W przypadku ogórka gruntowego tolerancyjne na mączniaka są: Cezar F1 Pavlina F1 Vistula F1 Potomac F1 Parys F1. Godne polecenia są również odmiany Hermes F, i Izyd F1. Jeśli na działce uprawiamy ogórki pod osłonami, to tylko odmianę Miracle F1 Odmiana oprócz wysokiej tolerancji na mączniaka prawdziwego i rzekomego, wykazuje odporność na wirusa mozaiki ogórka i parcha dyniowatych. A jak ustrzec się przed zarazą na pomidorach? Jeśli zależy nam na wczesnych odmianach, to wybierzmy te, które dojrzewają przed pojawieniem się zarazy. Uprawa pomidorów odmiany Beta czy Kibic zwiększy szanse na uzyskanie zadowalających plonów. Odmiany późniejsze to przede wszystkim: Atol, Maskotka, Malinowy Henryka czy Piko. Są one tolerancyjne wobec zarazy. Odmianami odpornymi są: Koralik, Irka i Jaga.
Z chorobami grzybowymi roślin walczymy również domowymi sposobami, stosując odwary z pokrzywy lub skrzypu. Kilogram świeżo zebranych roślin, zalewamy 5 litrami ciepłej wody. Po 24 godzinach wyciąg rozcieńczamy wodą w stosunku 1:2 i stosujemy. Obecnie zastosowanie znajduje również szałwia i lawenda. Rośliny te sadzi się w sąsiedztwie upraw. Odstraszają one również szkodniki, zwłaszcza mszyce.

Doskonałe nawozy do pomidorów i ogórków oraz naturalny nawóz granulowany, a także środki przeciwko chorobom roślin oferuje nasz sklep  

mgr inż. Wojciech Słomka, UWM w Olsztynie – „Działkowiec”